
काठमाडाैं। नेपालमा संचालित बैंक तथा वित्तीय संस्थाकाे नियामक निकाय नेपाल राष्ट्र बैंकको कायम मुकायम गभर्नर भएर डा. निलम ढुंगाना तिम्सिनाले इतिहास रचेकी छिन् । यतिबेला उनी देशकै समग्र बैंकिङ क्षेत्र हाक्ने प्रथम महिलाका रूपमा चर्चित छिन् । हालसम्म नेपाल राष्ट्र बैंककाे डेपुटी गभर्नर बनेर त्यो तहमा कोहि पनि पुगेका छैनन् । महाप्रसाद अधिकारी गभर्नरको कार्यकाल पूरा गरेर बाहिरिएपछि सरकारले उनलाई कामू गभर्नरका रुपमा काम गर्न नेतृत्व सुम्पेको हो ।
पछिल्लो दशक मुलुकमा थुप्रै आर्थिक सामाजिक परिवर्तनहरु भए । राष्ट्रपतिका रुपमा विद्यादेवी भण्डारीले मुलुकको नेतृत्व गरिन् । प्रधानन्यायाधीश शुसीला कार्की बनिन् । न्यायालयदेखि संसदसम्म धेरै महिलाहरू नेतृत्वमा पुगे । त्यस्तै अहिले नेपाल राष्ट्र बैंकमा पनि महिलाले नेतृत्व गर्ने अवसर जुर्यो । समयक्रमसगैं वित्तीय क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो पदमा पुग्ने महिला बन्न सफल भइन् नेपाल राष्ट्र बैंककी वरिष्ठ डेपुटी गभर्नर डा. निलम ढुंगाना तिमल्सिना ।
निलम ढुंंगाना २९ फागुन २०७७ मा केन्द्रीय बैंकको डेपुटी गभर्नर बन्न सफल भएकी थिइन् । निलम भन्दा अघि कुनैपनि महिला यो पदमा पुगेका थिएनन् । तत्कालिन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारले गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीलाई पदबाट निलम्बन गर्ने निर्णय गरेपछि निमित्त गभर्नरको रुपमा समेत निलम ढुंगानाले केन्द्रीय बैंकको नेतृत्व गरेकी थिइन् । महिलाका रुपमा वित्तीय क्षेत्रको इतिहासमा नै सबैभन्दा ठूलो पदमा पुग्ने निलम ढुंगाना संघर्षले नै यहाँसम्म पुगेकी हुन् । उनको लगनशीलता र महेनतले नै उनलाई यो पदसम्म पुर्याएको हाे ।
२४ मंसिर २०२५ मा जन्मेकी निलमका बुबा माध्यमिक विद्यालय निरीक्षक र आमा शिक्षिका थिए । माविनि बुबाको जहाँ–जहाँ सरुवा हुन्थ्यो, निलम पनि त्यही क्षेत्रको स्कुल पढ्न जान्थिन् । प्राथमिक तहको अध्ययन पूरा गर्न धेरै स्कुल चाहारेकी उनले झापा दमकको हिमालय माविबाट २०४१ सालमा एसएलसी उतीर्ण गरेकी थिइन ।
उनले दमक क्याम्पसबाट जिल्लाकै उत्कृष्ट नतिजासहित आईकम उतीर्ण गरेकी थिइन। त्यसपछि स्नातक तहको अध्ययनका लागि उनी विराटनगरको महेन्द्र मोरङ क्याम्पस पुगिन । स्नातक तह प्रथम वर्ष अध्ययन गर्दागर्दै विराटनगरमै निलमको विवाह भयो । त्याे समय उनका श्रीमान् पनि शिक्षण पेशामै थिए ।
पहिलो सन्तानको रुपमा छोरी जन्मिएपछि पारिवारिक जिम्मेवारी पनि उनकै काँधमा थपियाे । उनको करियरमा असर नपरोस् भनेर श्रीमानले पढाइलाई निरन्तरता दिन प्राेत्साहन गरे । निलम सानै हुँदा माविनि बुबालाई भेट्न उनको घरमा मानिसहरुको आउजाउ हुन्थ्यो । आउनेमध्ये अधिकांशले जागिर मिलाइदिन अनुरोध गर्थे । यो सब देखेर हुर्केकी निलमलाई लाग्यो, बुबाले पक्कै मलाई पनि जागिर मिलाइ दिनुहुन्छ । एसएलसीपछि बुबालाई भनेर जागिर खाने सोच मनमनै बनाएकी थिइन् ।

२०५२ साल तिरको कुरा हो । निलमका श्रीमानले पढाउने विद्यार्थीहरूले नेपाल राष्ट्र बैंकमा जागिर खुलेको सूचना देखाए । सडकपेटीको पुस्तकको थुप्रोमा राष्ट्र बैंक प्रवेशका लागि तयारी गर्न सहयोग गर्ने एउटा ‘गाइड’ पनि थियो । सडकपेटीमा किनेको त्यही ‘गाइड’ पछि गएर आफ्नो जीवनकै ‘गाइड’ बनेको उनले बताउने गरेकी छिन् ।
२०५४ सालमा राष्ट्र बैंकमा खुलेको सहायक निर्देशकको परीक्षा उनले पहिलो पटकमै उत्तीर्ण गरिन् । सहायक निर्देशकको जिम्मेवारी विदेशी विनिमय विभागबाट सुरु भयाे । त्यहाँ एक वर्ष काम गरिन् । त्यसपछि उनको विराटनगर सरुवा भयो । विराटनगरबाट फेरि काठमाडौं सरुवा भयो । त्यसपछि सपरिवार काठमाडौं आइन् । केही वर्ष बैंक सुपरिवेक्षण विभागमा पनि काम गरिन् ।
२०५९ सालमा राष्ट्र बैंकबाटै उनलाइ अध्ययनका लागि अष्ट्रेलिया जाने अवसर जुर्यो । अध्ययन पूरा गरेर आएपछि उपनिर्देशकमा बढुवा खुल्यो । उनले त्यहा नाम निकालिन् । ४ वर्ष अनुसन्धान विभागमा काम गरेकी निलमको २०६६ सालमा निर्देशकमा बढुवा भयो । निर्देशक भएपछि पनि उनले बैंक सुपरिवेक्षण विभाग र अनुसन्धान विभागमा कार्य गरिन ।
२०७१ सालमा राष्ट्र बैंक उच्च व्यवस्थापनमा नेपाल राष्ट्र बैंकको पोखरा निर्देशकमा महिलालाई पठाउने कुरा उठ्यो । कसलाई पठाउने भन्ने विषय टुंगो लागेकै थिएन । उनले आफैले रोजेर पोखरा पुगिन् । निलम क्षेत्रीय कार्यालयको नेतृत्व गर्ने पहिलो व्यवस्थापक महिला समेत बनिन् ।
१४ महिना पोखरा कार्यालयमा काम गर्दा धेरै कुरा सिकेको उनको अनुभव छ । राष्ट्र बैंक प्रवेश गरेको २० वर्षपछि अर्थात् २०७४ सालमा उनलाई राष्ट्र बैंकले कायममुकायम कार्यकारी निर्देशकको जिम्मेवारी दियो । त्यही वर्ष उनी कार्यकारी निर्देशक भइन् ।
आन्तरिक लेखा परीक्षण विभाग, राष्ट्र ऋण व्यवस्थापन विभागमा रहेर उनले लामै समय काम गरिन् । राष्ट्र ऋण व्यवस्थापन विभागको कार्यकारी निर्देशक रहेकै बेला उनले प्रथम महिला डेपुटी गभर्नर बनेर इतिहास रच्न सफल भएकी भइन् । राष्ट्र बैंककाे गभर्नर बन्ने भनिएका आधा दर्जन ब्यक्तिहरूकाे सुचीमा ब्यवस्थापनमा बिज्ञ मानिएकी हालका कायममुकायम गभर्नर डा. निलम ढुंगाना तिम्सिनाकाे नाम पनि अग्रस्थानमा छ ।








नारायणगढ (चितवन), ५ मङ्सिर। चार दशकदेखि मुलुकमा सनातन वैदिक धर्मको प्रवर्द्धन तथा धार्मिक पर्यटन विकासको…
चितवन, ५ मङ्सिर। प्रहरीले ४४३ किलो लागूऔषध गाँजासहित दुई जना भारतीय नागरिक पक्राउ गरेको छ…
काठमाडौं, ५ मंसिर। पछिल्लो एक साताको अवधिमा नेपाली बजारमा सुनको मूल्यमा भारी गिरावट आएको छ।…
काठमाडौं, ५ मङ्सिर। नेपाल राष्ट्र बैङ्कले आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमयदर निर्धारण गरेको छ ।… 




